स्वामी रामानंद तीर्थ.

कर्नाटकातील विजापूर जिल्ह्यातील सिंदगी या गावी जन्म. मूळ नाव व्यंकटेश भगवानराव खेडगीकर.

सोलापूरला लोकमान्य टिळकांचे भाषण ऐकताना महात्मा गांधींचे दर्शन झाले आणि देशकार्याची प्रेरणा मिळाली.

टिळकांच्या निधनाने अतिशय व्यथित होऊन देशसेवेसाठी जीवन अर्पण करण्याची आणि ब्रह्मचारी राहण्याची शपथ घेतली. प्राथमिक शिक्षण सिंदगी, गाणगापूर व सोलापूरच्या नॉर्थकोट हायस्कूलमध्ये मॅट्रिकपर्यंत झाले.

अमळनेरच्या राष्ट्रीय महाविद्यालयात प्रवेश. महात्मा गांधी, स्वामी विवेकानंद व स्वामी रामतीर्थ यांच्या विचारांचा प्रभाव.

अमळनेरच्या राष्ट्रीय महाविद्यालयातून इंटरची परीक्षा उत्तीर्ण होऊन पुढील शिक्षणासाठी पुण्याच्या टिळक महाविद्यालयात प्रवेश.

वाङ्मय विशारद परीक्षेत सर्वप्रथम; ‘लोकशाहीचा विकास’ या विषयावर प्रबंध; वाङ्मय पारंगत पदव्युत्तर परीक्षेतही यश.

मुंबई शहराचे उपसंघटक म्हणून कार्यास प्रारंभ; पुढे ना. म. जोशी यांचे खाजगी सचिव म्हणून कार्य.

अर्धांगवायूमुळे १८ महिने रुग्णालयात उपचार; चिंतनाचा काळ.

उस्मानाबाद जिल्ह्यातील हिप्परगा येथील राष्ट्रीय शाळेत शिक्षक व मुख्याध्यापक म्हणून शैक्षणिक कार्यास सुरुवात.

स्वामीजींनी संन्यासी जीवनाचा स्वीकार केला.

नारायण स्वामी यांच्याकडून स्वामी रामतीर्थ व संन्याशी जीवनाविषयी अधिक माहिती प्राप्त करून घेतली.

हिप्परगा येथे नारायण स्वामी यांच्याकडून जनकल्याणासाठी संन्यास दीक्षा घेतली आणि ‘स्वामी रामानंद तीर्थ’ हे नाव धारण केले.

हिप्परग्याच्या राष्ट्रीय शाळेची शैक्षणिक धुरा सांभाळली.

अंबाजोगाई येथे श्री योगेश्वरी नूतन विद्यालयाची (हायस्कूल) स्थापना; मुख्याध्यापक म्हणून कार्यास आरंभ.

परतूर येथील महाराष्ट्र परिषद अधिवेशनास उपस्थित राहिले.

लातूर येथील महाराष्ट्र परिषद अधिवेशनात अस्थायी समितीचे सचिवपद स्वीकारले.

हैदराबादला प्रयाण करून हैदराबाद स्टेट काँग्रेसचे सदस्यत्व स्वीकारले.

पुतलीबावडीजवळ चार सहकाऱ्यांसह स्टेट काँग्रेसच्या दुसऱ्या तुकडीचे नेतृत्व करून सत्याग्रह केला. निजाम सरकारने अटक करून शिक्षा ठोठावली.

हैदराबाद संस्थानात वंदे मातरम चळवळीस प्रारंभ झाला.

स्वामीजींची कारावासातून सुटका झाली.

स्टेट काँग्रेसवरील बंदी उठवण्याबाबत निजाम सरकारला पत्र दिले.

स्वामीजींना पुन्हा अटक, कारावास आणि सुटका.

गांधीजींचा ‘करा अथवा मरा’ हा संदेश भारतवासीयांना मिळाल्यानंतर नामपल्ली स्टेशनवर निजामी पोलिसांनी स्वामीजींना अटक केली.

स्वामीजींची कारावासातून सुटका झाली.

दिल्ली येथील अखिल भारतीय प्रजा परिषदेच्या स्थायी समितीच्या सभेस उपस्थित राहिले.

निजाम सरकारने स्टेट बदली उठवली.

हैदराबाद येथे पहिल्या जाहीर सभेचे आयोजन झाले.

स्टेट काँग्रेसचे कार्यकर्ते गोविंद पानसरे यांची हत्या झाली.

स्टेट काँग्रेसच्या पहिल्या अधिवेशनाचे हैदराबाद येथे आयोजन झाले.

भारत देशाला स्वातंत्र्य मिळाले, पण हैदराबाद व काश्मीर संस्थानांवर त्या त्या संस्थानिकांचाच अंमल कायम होता. स्वातंत्र्याच्या पूर्वसंध्येला स्वामीजी व त्यांच्या सहकाऱ्यांना अटक झाली.

भारत सरकार व निजाम सरकार यांच्यात ‘जैसेथे करार’ झाला.

स्वामीजी व त्यांच्या सहकाऱ्यांची तुरुंगातून मुक्तता झाली.

स्वामीजींनी निजामाला पत्र लिहिले. उत्तर म्हणून सरकारने २६ जानेवारी १९४८ रोजी त्यांना अटक केली.

महात्मा गांधीजींच्या हत्येमुळे स्वामीजींना अतिशय दुःख झाले.

कारागृहात रझाकार गुंडांनी केलेल्या मारहाणीत सत्याग्रही भीमसेन देसाई यांचा मृत्यू झाला; अनेक जखमी झाले.

भारत सरकारने हैदराबाद संस्थानात पोलीस कारवाई केली.

निजाम सरकारने शरणागती पत्करली आणि हैदराबाद संस्थान स्वतंत्र झाले; स्वामीजींची कारावासातून मुक्तता झाली.

हैदराबाद संस्थानात भारतीय राज्यघटनेची अंमलबजावणी सुरू झाली.

नांदेड येथे पीपल्स कॉलेजची स्थापना — मराठवाड्यातील पहिले महाविद्यालय. स्वामीजी त्याचे प्रेरणास्रोत होते.

हैदराबाद खादी समितीची स्थापना; पुढे मराठवाड्यात विनोबा भावे यांच्यासह भूदान चळवळ सुरू केली.

स्वतंत्र भारतातील पहिल्या सार्वत्रिक निवडणुकीत गुलबर्गा मतदारसंघातून विजयी होऊन खासदार म्हणून लोकसभेत गेले.

नानलनगर, हैदराबाद येथील अखिल भारतीय काँग्रेस अधिवेशनात हैदराबादच्या त्रिभाजनाबाबत व भाषावार प्रांतरचनेच्या मागणीबाबत नेहरूंसमोर स्पष्ट भूमिका मांडली.

नांदेड येथे पीपल्स हायस्कूलची स्थापना झाली.

स्वामीजींनी स्टेट काँग्रेसचे नेतृत्व कायमचे सोडले.

स्वामीजींच्या पुढाकाराने लातूरला तंत्रशिक्षण विद्यालयाची स्थापना झाली.

हैदराबाद संस्थानचे त्रिभाजन होऊन त्यातील तिन्ही भाग लगतच्या समभाषी राज्यांत समाविष्ट झाले.

अंबाजोगाई येथे योगेश्वरी शिक्षण संस्थेअंतर्गत योगेश्वरी महाविद्यालयाची स्थापना झाली.

औरंगाबाद मतदारसंघातून विजय होऊन स्वामीजी दुसऱ्यांदा लोकसभेत खासदार झाले.

मराठवाडा विद्यापीठाची स्थापना झाली; त्यामध्ये स्वामीजींचा अधिक सहभाग होता.

संयुक्त महाराष्ट्राची निर्मिती झाली; त्यात स्वामीजींचा मोलाचा वाटा होता.

योगेश्वरी शिक्षण संस्थेचे रौप्य महोत्सवी वर्ष सुरू झाले.

स्वामीजींनी राजकारणाचा संन्यास घेतला.

स्वामीजींच्या षष्ट्यब्दिपूर्तीनिमित्त ठिकठिकाणी गौरव झाला.

आंध्र प्रदेशातील चिंतलूरजवळ ओंकार स्वामींनी स्थापलेल्या शांती आश्रमास भेट दिली आणि तेथे कायमचे वास्तव्यास गेले.

पूर्व गोदावरीतील शांती आश्रमाच्या शाखेत स्वामीजींनी रामतीर्थ शांती महाविद्यालयाची उभारणी केली.

मराठवाडा विद्यापीठाने डी.लिट. पदवीने सन्मानित केले.

हैदराबाद येथे पू. स्वामीजी अनंतात विलीन झाले. त्यांचे अस्थिवशेष ब्राह्मणवाडा, बेगमपेट, हैदराबाद येथील स्वामी रामानंद तीर्थ स्मारकात आहेत.